Recensie - Oever - Ludwig Volbeda

Wat ik je wil uitleggen, kán ik niet uitleggen, niet rechtstreeks althans. Het kan alleen via omwegen, voorbeelden, verhalen.

Jip heeft een opdracht van school voor de meivakantie: teken een zelfportret. Dat zou simpel moeten zijn voor iemand die zo goed kan tekenen. Toch blijven Jips gedachten maar afdwalen. Naar de nieuwe jongen in de klas, naar meikevers en vuurvliegjes, naar het feest komende vrijdag, en vooral naar de jongen die Jips wereld voor eens en voor altijd veranderde: Oever.

Hebben jullie thuis ook een rommelkom … de plek waar je alles bewaart dat anders los in een tas of op een eettafel rondslingert… dingen die tussen kwijt en bewaard in zitten.

Deze quote raakte me in eerste instantie omdat het zo herkenbaar is. We hebben allemaal thuis wel zo’n rommelkom staan, ik zelfs wel meerdere, maar dat terzijde. Al lezende kom je er echt achter dat Volbeda deze rommelkom als een prachtig beeld gebruikt voor het gevoel van Jip. Ook Jip voelt zich tussen kwijt en bewaard. De enige die jip onbedoeld definieerde, of vond zoals ‘ie hoorde te zijn, was Oever, al heeft Jip dat nooit aan Oever uitgelegd.

‘Ik ken geen ander boek dat zo teder, overtuigend en volslagen authentiek de zoektocht van een jong, queer personage weet weer te geven. Prachtig!’ (Benny Lindelauf)

Oever is inderdaad een intiem en oprecht verhaal over de zoektocht van Jip naar zichzelf. Naar die plek tussen kwijt en bewaard. In herkenbare beeldende zinnen vertelt Jip over deze zoektocht aan de lezer, over het gevoel van er niet bij horen omdat je niet in de vastgeroeste hokjes past:

Er blijft altijd iets over. Een dingetjes dat zich niet thuis laat brengen. Wat is het? Je houdt het dingetje tussen je vingertoppen, draait het opnieuw en opnieuw in je hand maar je weet niet waar je het laten moet.

Het is een restje.

Weet je wat ik dacht?

Dat ik zo was.

Zo’n restje.

Volbeda laat je, net als Jip, heel lang zoeken naar wat het juiste antwoord is op Jips vraag en waarom het maar niet lukt om dat zelfportret te tekenen. Hoewel je daardoor soms een beetje op het verkeerde been gezet wordt, krijgt juist Jips vraagstuk, en het uiteindelijk antwoord, meer lading en nodigt dit boek uit om het nog een keer te lezen. Dat is het ook dubbel en dwars waard.

Oever van Ludwig Volbeda is een prachtig coming of age verhaal dat het vraagstuk over gender open durft te leggen en er met een tedere blik naar kan kijken. Laten we hopen dat dit boek ervoor zorgt dat alle jongeren durven te zeggen: Kijk, dit ben ik. En zich dan representeren zoals ze zich voelen. Niet zoals het is bedacht.

Lessuggesties.

Dit boek is uitermate geschikt om in de klas het gesprek aan te gaan over identiteit, gender, en stereotype. Ook kun je de actualiteit erbij halen: hoe kijken we aan tegen de man/vrouw rollen in de maatschappij en waarom wordt er aan de noodbel getrokken over looksmaxxing bij jongens, terwijl we het bij wijze van al verwachten van vrouwen?

• Klassikaal opwarmertje: Wat is gender? Wat zijn typische jongensdingen, en wat zijn typische vrouwendingen. Maak een woordweb waarin je die verdeling maakt. Wat valt je op?
• Creatieve opdracht: Jip moet een zelfportret tekenen, en dat is ontzettend moeilijk, omdat hoe Jip zich voelt, niet overeenkomt met hoe Jip gezien wordt door de wereld om hem heen. Teken een zelfportret waarin je jezelf afbeeldt zoals je wilt dat anderen je zien.
• Filosoferen: Is het binaire gendersysteem te doorbreken? Kunnen we naar een samenleving waar het niet meer uitmaakt of je man of vrouw bent. Of is het een kwestie van dat je dat zelf mag bepalen en een ander er geen vragen over hoeft te stellen. Dat je je niet hoeft uit te leggen als je je vandaag jongen voelt en morgen vrouw? En ga je tegen de schepping in als je in transitie wil?

Discussie/argumentatie: Zet een aantal stellingen op het bord, en laat leerlingen in groepjes hierover in gesprek gaan. Stellingen kunnen zijn:

• Het geslacht waarmee je geboren bent, is ook het geslacht waarnaar je je hoort te gedragen.
• Je geslacht veranderen mag niet omdat het tegen het geloof in gaat.
• Iedereen mag dragen wat hij/zij/die wil, ongeacht gender.
• Er moet op school meer aandacht besteed worden aan leerlingen die non-binair zijn. (dit is ook gelijk een mooi opstapje om te zien wat er al op school gebeurt met betrekking tot genderdiversiteit).