Recensie - De lijst van Violet Sopjes - David Vlietstra

De lijst van Violet Sopjes

De paperclips waren van een speciaal soort metaal gemaakt, waardoor ze konden onthouden hoe ze er eerst uitzagen! En die veertjes ook, het was echt magisch. Alsof zo’n paperclip zei: je mag me best even verbuigen, daar doe ik niet moeilijk over, maar daarna ga ik toch weer terug naar hoe ik me fijn voel, naar hoe ik bedoeld ben.

'De lijst van Violet Sopjes' van David Vlietstra is een bijzonder en grappig verhaal over een meisje dat de dingen net een beetje anders doet dan normaal. De 11-jarige Violet heeft een fantastisch idee: dit schooljaar wil ze met elk kind in haar klas een keer gaan spelen. Ze hangt de namenlijst op in haar slaapkamer en begint langzaam iedereen af te vinken. Violet ontdekt al snel dat er wel heel bijzondere types in haar klas zitten. Ze maakt de vreemdste dingen mee met haar klasgenootjes en doet daar uitgebreid verslag van in schriftjes, alsof ze een dagboek bijhoudt. Maar wanneer Violet ontdekt dat er een dringender probleem is dan het afwerken van de klassenlijst, neemt het verhaal een onverwachte wending.

De onverwachte wending van dit verhaal zit hem eigenlijk al in het begin, en dat zie je pas als je het boek hebt dichtgeslagen. De ogensimpele opdracht die Violet krijgt van haar therapeut Ingeborg is veel meer dan een vrolijke lijst ontmoetingen met kleurrijke types, en voelt een wake up call voor leerkrachten, leerlingen en ouders om in te zien hoe geleidelijk iemand kan wegzakken.

Nu moet ik er wel bij zeggen dat het ook niet makkelijk is om iets wat heel langzaam verandert te zien veranderen.

De lijst van Violet Sopjes begint met de opdracht om haar ontmoetingen met andere mensen te omschrijven. Violet is daar in eerste instantie niet al te enthousiast over. Ze heeft het wel prima naar haar zin op haar kamer zonder al te veel prikkels. Maar Violet komt ook over als een meisje dat geen uitdaging uit de weg wil gaan als ze besluit helemaal los te gaan op de beschrijvingen van haar ontmoetingen.  

En los gaat ze. Met een flinke dosis humor, een vleugje zelfspot en een scherpe blik op de mensen om haar heen, beschrijft ze ieder speelafspraakje dat ze heeft. Al lezende ontdek je dat Violet een beetje de Pippi Langkous van de klas is, vooral als leerkracht zijnde herken je het vroegwijze eigenzinnige kind in haar. Het kind waarvan je er een klas vol van wil hebben, maar waarvan je ook weet dat school voor hen een hele opgave is.

De paperclip en ik, wij doorstaan het. Omdat we weten dat we daarna weer terug kunnen.

Deze quote, in het boek op pagina 103, was voor mij het begin van het kantelpunt. Ineens zag ik de zorgleerling voor me die we met allemaal extra inzet op school proberen te krijgen en te houden. De leerling waarbij je tics gaat herkennen en waarvan je hoopt dat er iets is wat kan helpen. De leerling voor wie iedere dag een strijd is, waarvoor naar school gaan voelt als verdrinken, waarvoor zelfs de meest simpele dingen niet meer haalbaar zijn omdat ze alles op alles moeten zetten om naar school te komen.

En ik zeg ‘leerling’, maar daar moet natuurlijk leerlingen staan, want ze zijn er in iedere klas en ze glippen ieder jaar weer door de vingers.

Het was voor iedereen beter dat hij weer verbinding kreeg en naar beneden kwam. Niet te snel, natuurlijk… Hij moest vooral langzaam dalen.

David Vlietstra heeft de verandering in Violet zo mooi en herkenbaar neergezet dat dit boek echt een aanrader is voor zowel leerkrachten als leerlingen. Vooral als er een klasgenootje is die niet altijd meedoet in de klas, steeds vaker thuis is, of waarvoor uitzonderingen gelden, kan dit boek op een luchtige en toch wel grappige manier, inzicht geven in het hele proces en benadrukken dat het niet een kwestie is van ‘je er gewoon even toe zetten’.

Lessuggesties:

• Bespreken: Violets echte klas, met echte kinderen, heeft meerder ‘Edzo’s’ en ook meisjes kunnen een Edzo zijn zegt ze. Daarmee bedoelt ze kinderen die pesten, maar wel op een manier die niet direct zichtbaar is zoals ‘per ongeluk’ iets tegen haar hoofd aangooien. Doordat ze steeds meer spanning voelt om iets verkeerds te zeggen of buitengesloten te worden, durft ze uiteindelijk niet meer naar school. Bespreek met je klas hoe je ervoor kunt zorgen dat iedereen zich veilig voelt. Wat is ervoor nodig dat iedere leerling zichzelf mag zijn. Welke afspraken kunnen jullie maken en wat doe je als je pestgedrag ziet?
• Creatief schrijven opdracht: Met wie uit je klas zou je graag een keer willen spelen, en wat gaan jullie dan doen? Beschrijf het als een spannend, of grappig verhaal van ongeveer 300 woorden.
• Discussie/argumentatie. Omdat het een heel gevoelig onderwerp is, en leerlingen zich hierin kunnen herkennen, is het belangrijk om eerst gedragsafspraken te maken. Hoe reageren we op elkaar, en wat kan je doen als het onderwerp te dichtbij komt.

Zet een aantal stellingen op het bord, en laat leerlingen in groepjes hierover in gesprek gaan. Stellingen kunnen zijn:

• Elk kind moet elke dag naar school, wat er ook is.
• Scholen doen genoeg voor kinderen die thuiszitten.
• Het is beter om thuis te blijven dan ongelukkig te zijn op school.
• Kinderen zoals Violet kunnen beter naar een andere school gaan.

Laat leerlingen nadenken over waarom ze het een/oneens zijn met de stelling en wanneer ze van mening zouden veranderen.

Ook kun je ze in groepjes laten nadenken over de vraag wat zij zouden doen als een van hun klasgenootjes thuis kwam te zitten.